نظر اریک فروم در خصوص لزوم دین و خصوصیات دین آینده

"آیا بدون توجه به دین می توان از تحول روحانی و معنوی جامعه سخنی بمیان آورد؟ بی شک دستورات ادیان یکتا پرستی بر هدفهای انسانی، یعنی همانها که زیر عنوان "توجیه بهره ور" آورده شده اند، و برتری ارزشهای معنوی به ارزشهای مادی است. این دستورات اخلاقی خدایی هستند. ولی پیروان ادیان مختلف در برداشت خود از آنها اختلاف دارند و ضمناً مورد قبول میلیونها نفر هم نمی باشد. اعتراض و حمله ملحدین به وجود خداوند خطا است، آنان باید مؤمنین را به دین خود فرا خوانند، بدین معنی که گوهر عشق برادرانه و عدالت واقعی را به کار بندند تا رادیکالترین منتقد امروز گردند. از طرف دیگر، حتی از جنبۀ یکتا پرستان متعصب نیز، گفتگو از خداوند به کار بردن بیهوده نام باریتعالی است. اما چون نمی توانیم بگوییم خدا چیست، می توانیم بگوییم خداوند چه چیز نیست. آیا زمان آن نرسیده که بحث در بارۀ خداوند را موقوف کنیم و برای برداشتن نقاب بت پرستی کنونی با هم متحد گردیم؟ امروز دیگر خدایانی مانند بَعل و آستارت (Baal, Astarte، خدایان قوم یهود) ما را تهدید نمی کنند، بلکه خطر در خداسازی از کشور و قدرت درممالک خودکامه، ماشین و پیشرفت در فرهنگ خود ما و بیگانگی فراگیری است که کیفیت های معنوی انسان را تهدید می کند. اعم از اینکه شخصی مذهبی یا غیر مذهبی باشیم، معتقد به لزوم یک دین جدید بوده یا پیروی از سنت یهودی و مسیحیت را ادامه دهیم. اگر بجای ظاهر به جوهر، بجای حرف به عمل و به جای سازمان و دستگاه به انسان توجه کنیم می توانیم برای نابودی بت پرستی متحد شویم، و این اتحاد و همفکری بیشتر از وحدت کلمه در بارۀ اثبات وجود خداوند خواهد بود. بی شک دراین راه انسانیت و عشق برادروار بیشتری وجود دارد. این نظر، اگر هم مانند من عقیده بر این باشد که در رشد و توسعه انسان گرایی آینده اعتقاد به خداوند سست خواهد شد، باز هم به قوت خود باقی خواهد ماند. اگر در ادیان مسیحی و کلیم فقط یکی از عوامل تحول بشری دیده می شود، نابجا نیست اگر عقیده داشته باشیم دین جدیدی که در چند صد سال آینده گسترش خواهد یافت، دینی که مربوط به رشد انسان است، دارای شمول و خصوصیت جهانی بوده، انسانها را با هم متحد گردانده و کلیۀ دستورات انسانی ادیان شرق و غرب را در برداشته، دکترین آن مخالف بصیرت منطقی انسان امروزه نبوده و تأکید بر زندگی خواهد داشت. چنین دینی مظهر شعائر جدید و هنری بوده و بشر را بسوی احترام به زندگی و شؤون بشری رهبری خواهد کرد. البته نمی توان دین را اختراع کرد. بلکه معلم بزرگی آن را عرضه می کند، همان طور که در قرنهای گذشته بموقع به ظهور رسیده است. در حال حاضر آنان که معتقد به خداوند هستند طبق دستورات وی زندگی کنند و کسانی که منکر وجود باریتعالی می باشند باید از عشق و عدالت پیروی کنند و منتظر باشند."

(کتاب «جامعۀ سالم»، اریک فروم، ترجمۀ اکبر تبریزی، انتشارات کتابخانۀ بهجت، چاپ اوّل، 1357، صص: 368- 358.)