به مناسبت 18 تیر روز ادبیات کودکان و نوجوانان

الف.مهر افروز

18 تیر سالروز در گذشت مهدی آذر يزدي نویسنده کتاب های کودکان و نوجوانان و خالق کتاب معروف قصه های خوب برای بچه های خوب، در تقویم ایران به عنوان روز ادبیات کودک و نوجوان نام گذاری شده است به همين مناسبت مختصرا به بررسي نقش ادبيات كودكان و نوجوانان و اهميت آن در ساخت اجتماع مي پردازيم .

کودکان به سبب شرایط سنی خود ذهن نقاد ندارند و چون در مرحله حسی و عینی قرار دارند قضاوتهایشان نیز بر اساس آنچه می بینند و آنچه احساس می کنند، انجام می شود. همچنین همانند سازی بالایی دارند و به همین سبب تاثیر پذیری کودکان بسیار بالا است و این تاثیر پذیری عمیق و ماندگار است. دوران کودکی مرحله حساسی از زندگی انسان محسوب می شود زیرا استعداد زیادی برای پذیرش یا رد بسیاری از افکار، باورها و اعتقادات دارند. همچنین مرحلۀ کودکی در سرنوشت جوامع و ملت ها نیز نقش مهمی بازی می کند. سرنوشت جوامع بعدی بستگی به تربیت کودکان امروز دارد. کنفوسیوس می گوید: اگر برنامه یک ساله داری گندم بکار، اگر برنامه ده ساله داری درخت غرس کن و اگر برنامه صد ساله داری انسانها را تربیت کن.

کودکی مرحله ای است که شخصیت جوامع بعدی را شکل می دهد. ادبیات کودکان و نوجوانان شیوه ای است که با استفاده از زبان و کلامی مناسب و درخور فهم کودکان و در قالب داستان و شعر آنان را هدایت می کند.افلاطون در فصلی از کتاب جمهوریت خود در مورد ارزش و اهمیت داستان و تاثیر روانی آن در تربیت کودکان چنین می نویسد: باید پرستاران و مادران را وادار کنیم فقط حکایاتی را که پذیرفته ایم برای کودکان نقل کنند و متوجه باشند پرورشی که روح طفل بوسیله حکایات حاصل می کند به مراتب بیش از تربیتی است که جسم او بوسیله ورزش پیدا می کند.

از دیدگاه روانشناسی و تجارب تربیتی داستان و شعر علاوه بر سرگرمی تاثیرات تربیتی مهمی دارد؛ از جمله داستان ها اطلاعاتی را در اختیار کودکان قرار می دهند که موجب افزایش و توسعۀ تجارب آنها می شود، فکر و اندیشه و تحلیل آنها را گسترش می دهد؛ همچنین داستان ها به کودک کمک می کند تا با مسایل واقعی زندگی و راه حلهای آنها آشنا شوند و در بارۀ رفتارها و اعمال قهرمانان داستان اظهار نظر کرده و در این زمینه دیدگاه خود را وسعت بخشند.

شاید مهمترین نقش ادبیات کودکان و نوجوانان را بتوان در پرورش ارزش های اخلاقی دانست. کودکان و نوجوانان از طریق این داستان ها و اشعار به بسیاری از ارزش های اخلاقی پی می برند. ارزش هایی همچون شهامت و شجاعت، عزت نفس، همدردی، محبت، رقّت قلب و غیره را می توان از طریق این داستان ها در کودکان پرورش داد و آنان را به سوی وحدت و مدارا که بخصوص در جامعۀ [امروز و] فردا بیش از هر چیزی نیاز به آن است، سوق داد.

در دارایی یک جامعه، کودکان گرانبها ترین گنجینه اند زیرا اطفال امید و ضامن آینده اند. کودکان حامل بذرهایی هستند که خصوصیات جامعه فردا را در بر دارد. پس اگر امید به جامعه ای داریم که در آن وحدت و مدارا میان اقوام و پیروان ادیان حاکم باشد باید توجه ویژه ای بر داستان ها و منابعی برای کودکان و نوجوانان نماییم که وحدت و مدارا را در وجود آنها پرورش می دهد.

منابع:
زمينه روانشناسي تاليف ريتا ل اتكينسون، ريچارد س.اتكينسون، ارنست هيلگارد ترجمه دكتر محمد نقي براهني
بررسي كتابهاي مناسب براي كودكان و نوجوانان تاليف ناصر قلي بوالحسني
پيام بيت العدل اعظم رضوان 2000